Manisa'nın El Yazması Kütüphaneleri

Manisa Yazma Eser Kütüphanesi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Konya Bölge Müdürlüğüne bağlı olarak Manisa ilinde faaliyet göstermektedir. Asırlar öncesine uzanan tarihi ve köklü geçmişi ve bünyesinde bulundurduğu tarihsel, kültürel ve sanatsal değerleri ile Manisa Yazma Eser Kütüphanesinde; Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesi dillerinde olmak üzere, 8 binden fazla sayıda yazma eser ve 9 binden fazla sayıda basılı eser bulunmaktadır. Söz konusu yazma eserler, Geleneksel Türk Sanatlarımızdan olan; cilt, ebru, tezhip, hat ve minyatür sanatlarının kıymetli ve nadir örneklerini içermekte ve temsil etmektedir.

Manisa Yazma Eser Kütüphanesi, Erol Şaşmaz

Manisa Yazma Eser Kütüphanesi, Erol Şaşmaz

Manisa Yazma Eser Kütüphanesinde bulunan ve korunan yazma eserler, yüzyıllarca bazı önemli kütüphanelerin bünyesinde muhafaza edilmiştir. İlk olarak, 1445 yılında II. Murat tarafından sarayın içinde bir kütüphane inşa edilmiş, sonrasında Fatih Sultan Mehmet zamanında saray içinde kurulan bu kütüphaneye “Fatih Kütüphanesi” adı verilmiştir. II. Bayezid döneminde (1481-1512) sancak beyi Şehzade Şehinşah’ın annesi Hüsnüşah Sultan tarafından Manisa Hatuniye Cami içerisinde bir kütüphane yaptırılmış, bu kütüphanede 401 cilt yazma bulunduğu ve oğlu Şehinşah’ın bu kütüphaneye 140 ciltlik bir koleksiyon hediye edildiği kayıtlara geçmiştir. Bu kütüphanelerin yanı sıra, 1520-1566 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman’ın annesi Ayşe Hafsa Sultan tarafından Manisa’da iki kütüphane kurulmuştur. Bunlardan ilki “Sultan Cami” içindeki kütüphane, ikincisi de aynı zamanda tıp mektebi vasfını taşıyan “Manisa Darü’ş-şifâsı” içinde kurulmuş olan hastane kütüphanesidir. Bu kütüphanenin bünyesinde, 1658 tarihli deftere göre 311 adet kitap bulunmakla beraber, Hafsa Sultan, sözü edilen kuruma; şiir, edebiyat, tarih, tıp alanlarında 952 adet yazma kitap koleksiyonu vakfetmiştir.

Manisa İlinde kurulan bir başka önemli kütüphane, III. Sultan Murat zamanında inşa ettirilen “Muradiye Cami Kütüphanesi”dir. Söz konusu kütüphane 1806 yılında Karaosmanoğulları’ndan Hüseyin Ağa tarafından yaptırılmıştır. Muradiye Cami içerisinde bulunan yazma eserler ve bazı koleksiyonlar bu kütüphaneye devredilmiş, ayrıca vakıf koleksiyonları da “Muradiye Kütüphanesi”nde toplanmıştır. Adı geçen kütüphanelere ilaveten, Kara Osmanzade Eyüp Ağa yalnız kendi şahsına ait koleksiyonun bulunduğu bir kütüphane kurmuş ve bu kütüphaneye “Çeşnigîr Kütüphanesi” adı verilmiştir. 19.yüzyılda Manisa’da kurulan diğer bir kütüphane, “Nişancı Paşa Kütüphanesi”dir. Söz konusu kütüphane 1922’de Yunanlılar tarafından tamamen yıkıldığı için, yazma eserler ve basma eserler zarar görmüştür.

1939 yılında Manisa Valisi Dr. Lütfi Kırdar’ın teşebbüsü ile şehirde bir kütüphane yapılarak toplanan ve tasnif edilebilen yazma ve basılı kitaplar 1945 yılında bu yapıya taşınmıştır. Anafartalar Mahallesi Cumhuriyet Caddesi’nde yer alan kütüphane “Genel Kitaplık” adı ile açılmış, daha sonra adı “Manisa İl Halk Kütüphanesi” olarak değiştirilmiştir. Bu yapı içerisinde; daha önce bahsi geçen kütüphanelerden ve yöreden toplanan, aynı zamanda vakıf yolu ile elde edilen el yazması ve basılı kitaplar bir araya getirilmiştir. Halk arasında “Kitapsaray”, olarak bilinen bina, yazma eserlerin korunup saklanmasına imkân sağlamakla beraber okuyuculara da hizmet vermiştir.

Söz konusu yazma eserler 1945 yılından 2012 yılına kadar Manisa İl Halk Kütüphanesindeki depolarda muhafaza edilmiş, ancak kütüphanede bulunan değerli yazma eserlerin korunması için yeni bir binaya gereksinim duyulmuştur. Bu sebeple, Mülkiyeti Manisa Valiliğine Hıdıroğlu Konağı restore edilmiş, Manisa İl Genel Meclisinin 11.04.2013 tarih ve 88 sayılı kararıyla, 25 yıllığına Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığına tahsis edilmiştir. Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı tarafından bu bina içerisinde; depo alanları, okuyucu salonları, sergi salonu gibi gerekli birimlerin tesisi yapılmış ve Manisa İl Halk Kütüphanesinde yer alan yazma eserler buraya taşınmıştır. Manisa Yazma Eser Kütüphanesi, Haziran 2013 tarihi itibariyle faaliyet göstermeye ve araştırmacılara hizmet vermeye başlamıştır.

2017 yılsonu itibariyle, söz konusu kütüphanede 8 bin 159 yazma eser, 9 bin 171 matbu eser, 1 milyon 560 bin 320 dijital kopya bulunmakla beraber, fiziksel temi adettir. 6093 Sayılı Yasa gereği Bakanlığa bağlı kütüphane ve müzelerden devir yoluyla 49 adet el yazması eser devir alınmış, 1 adet eser ise satın alma yoluyla temin edilmiştir. Ayrıca, 8 bin 50 adet eser sayısallaştırılmıştır.

Yazı Prof. Dr. Ebru Alparslan'ın Manisa Yazma Eser Kütüphanesi Akhisar Zeynelzade Koleksiyonunda Bulunan El Yazması Eser Ciltlerinin İncelenmesi çalışmasından alınmıştır.