Alaşehir Kongresi
Alaşehir Kongresi (16-25 Ağustos 1919) Nasıl Toplandı, Ne Karar Aldı?
Kongreden önce Alaşehir
Yunan ordusu İzmir'e çıktıktan sonra bölgede silahlı direniş başladı ama her yerde ayrı ayrı yürüyordu. Enver Konukçu'nun anlattığına göre Alaşehir'de Kaymakam Bezmi Nusret'in halkla kurduğu diyalog ilk anda milli duyguları harekete geçirmişti. Mayıs sonunda Manisa'nın işgal edildiği ve Yunan birliklerinin Turgutlu'yu geçtiği haberi gelince Salihli önlerindeki Sardes harabelerinde düşmanı durdurma kararı alındı. Bekir Sami ve birkaç arkadaşı da Salihli ve Alaşehir'de ilk milli kuvveti oluşturdu.
Şehir yine de tek sesli değildi. Konukçu, halkın bir kısmının Fransızlara, bir kısmının Amerikalılara umut bağladığını, Kuvâ-yı Millîye'yi benimseyen çoğunluğun ise sonuna kadar direnmekten yana olduğunu yazıyor. Aynı metinde küçük bir ayrıntı daha var: İstasyon memurları o günlerde biletleri Alaşehir yerine "Philadelphia" adıyla vermeye kalkmıştı.
Kongre nasıl toplandı?
Atatürk Ansiklopedisi'ne göre bölgedeki bölünmüşlüğü gidermek için Alaşehir'de büyük bir kongre toplanması gerektiği düşünüldü ve bu işe Balıkesir Hareket-i Milliye Merkez Heyeti öncülük etti. Konukçu, Alaşehir'de toplanma önerisinin Hacim Muhittin Bey'den geldiğini yazıyor. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Balıkesir Kongreleri" maddesi ise Alaşehir'deki toplantıyı, Kuvâ-yı Millîye çalışmalarını daha geniş bir alana yaymak ve yerel güçler arasında koordinasyon sağlamak için yapılan bir kongre olarak anlatıyor.
Kongrenin ilk oturumları Şahyarlı Mustafa Bey'in evinde yapıldı, sonra Darülfeyz adı verilen binaya geçildi. Başkanlığı Hacim Muhittin Bey yürüttü. Konukçu'nun verdiği listeye göre delegeler Alaşehir, Balıkesir, Ödemiş, Akhisar, Salihli, Manisa, Aydın, Denizli, Uşak, Kula, Nazilli ve Afyon başta olmak üzere yirmi kadar yerden geldi.
Alaşehir Kongresi'nin kararları
Konukçu'nun aktardığına göre kongre önce idari konuları ele aldı. Bir "Harekât-ı Millîye Teşkilât Talimatnamesi" hazırlandı ve her kazanın sorumlulukları belirlendi. Ayvalık, Soma ve Akhisar cephelerinde görev yapacak Menzil Müfettişlikleri kuruldu. Kaza ve cephe teşkilatlarının iş bölümü yapıldı. Müdirler Encümeni de 24 Ağustos oturumunda şekillendirildi.
Bunların dışında iki karar öne çıkıyor. Feridun Emecen'e göre kongre işgale silahla karşı koyma konusunda kararlar aldı ve İngiltere, Fransa, İtalya ve Amerika Birleşik Devletleri temsilcilerine birer nota gönderdi. Cevdet Küçük'ün yazdığına göre, Kuvâ-yı Millîye'yi İttihatçılık ve Cumhuriyetçilikle suçlayan Damat Ferid Paşa'nın tutumu kongrede sert bir dille kınandı.
Mustafa Kemal kongreye nasıl baktı?
Konukçu'nun aktardığına göre kongre kararları Tümen Komutanlığı aracılığıyla kamuoyuna duyuruldu. Erzurum Kongresi'ni yeni bitirmiş olan Mustafa Kemal, Alaşehir'deki toplantıdan memnun kaldığını belirtti. Sözünün özü şuydu: Doğudan batıya genişleyen teşkilatla batıdan doğuya genişleyecek teşkilat birleştiği gün, vatanseverlik çabalarının en büyük bayramı olacaktı.
Kongreden sonra
Alaşehir'deki örgütlenme kararlarının uygulanması için Eylül'de Balıkesir'de üçüncü bir kongre toplandı. Atatürk Ansiklopedisi'ne göre Nazilli'deki ikinci kongre de Alaşehir kararlarına göre yapıldı. Yani Alaşehir'de alınan kararlar, arkadan gelen bölge toplantılarının dayanağı oldu.
Konuyu derinlemesine okumak isteyenler için tek kitap Enver Konukçu'nun Alaşehir Kongresi (16-25 Ağustos 1919) çalışmasıdır. Atatürk Araştırma Merkezi'nden 2000 yılında çıkmıştır.
Kaynaklar
Enver Konukçu, "Alaşehir Kongresi (16-25 Ağustos)"
Feridun Emecen, "Alaşehir", TDV İslâm Ansiklopedisi.
"Millî Mücadele Döneminde Kongreler", Atatürk Ansiklopedisi
Yorumlar