Hakkı Tarık Us
- Spil'in Çocukları
- 17 Eyl 2025
- 2 dakikada okunur
Gazeteci, yazar, siyasetçi ve kitap koleksiyoncusu (d.1889, Gördes - ö.21 Ekim 1956, İstanbul)
Hakkı Tarık Us, 20. yüzyılın başlarından itibaren Türk basın hayatında önemli bir rol oynamış, Milli Mücadele döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar hem gazetecilik hem de siyaset alanında öne çıkan isimlerden biridir.
Gördes’te ilk ve ortaöğrenimini tamamladı. İstanbul Hukuk Mektebi (Hukuk Fakültesi)’ni bitirdi. Küçük yaşta kitaplara ilgi duydu ve edebiyatla tanıştı; o dönemde Gördes Kaymakamı olarak görev yapan Şair Eşref'in şiirlerini beğenmesi üzerine şiirlerini gazetelere göndererek basınla ilişkisini pekiştirdi.
Hakkı Tarık Us, Türk basınının gelişmesinde önemli roller üstlendi. Tanin, Tercüman-ı Hakikat, Tasvir-i Efkâr gibi dönemin önde gelen gazetelerinde yazdı. Ağabeyi Asım Us ile birlikte Vakit Gazetesi’ni çıkardı; bu gazete hem entelektüel tartışmalarda hem de Milli Mücadele’ye destek veren yazılarıyla büyük etki yaptı. Mim-Mim Grubu gibi Kurtuluş Savaşı’nı destekleyen örgütlerle bağlantıları sayesinde Anadolu’ya gizli yollarla silah ve insan kaçırma faaliyetlerine katkı verdi.
İşgal yıllarında kurtuluş mücadelesine basın üzerinden destek verdi, Vakit’te Milli Mücadele ile ilgili yazılar yazdı. İlk olarak Osmanlı Matbuat Cemiyeti’ne, sonra adını değiştiren Türk Matbuat Cemiyeti, ardından Matbuat Cemiyeti ve Türk Basın Birliği’ne katıldı; çeşitli dönemlerde yönetim kurulu üyeliği ve başkanlıklar yaptı. Milli Mücadele döneminde gazetecilik faaliyetleri nedeniyle kendisine İstiklal Madalyası verildi.
1923–1939 yılları arasında Giresun milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görev yaptı.
Hakkı Tarık Us sadece gazeteci ve siyasetçi olarak değil, aynı zamanda kitap koleksiyoncusu ve yazar olarak da önemli bir figürdür. İlk Osmanlı Meclis-i Mebusan zabıtlarını derleyip yayımladığı Meclis-i Mebusan 1293–1877 Zabıt Ceridesi gibi eserler hazırladı. Namık Kemal’in ve Nabizade Nazım’ın klasik eserlerini sadeleştirerek yeniden yayınladı ve kültürel mirası yaygınlaştırdı. Gazetecilik tarihi üzerine eserler de kaleme aldı, örneğin Elli Yıl / 50 Yıl gibi çalışmaları vardır.
Hakkı Tarık Us, gelirinin büyük bir kısmını kitap, gazete ve dergi koleksiyonu oluşturmak için harcadı ve bu koleksiyon Hakkı Tarık Us Kütüphanesi olarak İstanbul Beyazıt’ta kuruldu. Türkiye içinde ve dışında yayımlanan Türkçe gazetelerin ve dergilerin büyük bir bölümünü bir araya getirerek zengin bir basın arşivi oluşturdu; bu koleksiyon daha sonra Beyazıt Devlet Kütüphanesi’ne devredilip dijitalleştirilmiştir.
21 Ekim 1956’da İstanbul’da vefat etti ve İstanbul Zeytinburnu Merkezefendi Kabristanı’na defnedildi. Adı İstanbul’da bir ilköğretim okuluna ve sokaklara verildi.
Kaynaklar:
Yorumlar